De Stichting Archeologie & Monument (SAM) houdt zich bezig met oudheidkundig bodemonderzoek in de provincies Drenthe en Groningen.

Voor het zelfstandig zoeken naar sporen van menselijke activiteiten uit het verleden is een vergunning op grond van de Monumentenwet noodzakelijk. Niet iedereen mag zo maar gaan graven.

Er worden alleen opgravingen verricht indien ze noodzakelijk zijn, zoals bij bouwprojecten. Het is beter het bodemarchief te bewaren voor later, want er worden nog voortdurend nieuwe en betere technieken ontwikkeld.
 
De mensen van de SAM zijn allemaal vrijwilligers die archeologie als hobby hebben. Door de jaren heen hebben zij een grote deskundigheid opgebouwd.

De SAM heeft zich gespecialiseerd in de Middeleeuwen (500 -1500) en post-Middeleeuwen (1500 - 1800).

De SAM heeft in haar vestigingsplaats Emmen een eigen onderkomen.  Hier worden de opgegraven voorwerpen tijdelijk opgeslagen. Iedere woensdagavond (19.30) komen de vrijwilligers hier bijeen om scherven en andere bodemvondsten te wassen en te sorteren.

Daarna volgt het determineren en de verdere bestudering van de vondsten. Zonodig worden de voorwerpen geconserveerd en gerestaureerd. Ze worden voorzien van een nummer en in een opgravingsrapport verwerkt, zodat iedereen van de opgedane kennis gebruik kan maken.

De vondsten, die door de SAM zijn behandeld, gaan naar het Noordelijk Archeologisch Depot in Nuis

In het kader van Europese wetgeving (Het Verdrag van Malta) is er sinds enige jaren iets veranderd in de relatie tussen stichtingen als de SAM en de overheid. De Sam krijgt geen vergunning meer om zelfstandig opgravingen uit te voeren. Regelmatig assisteren leden van de SAM bij opgravingen uitgevoerd door professionals.